تأمین سرمایه اولیه، همواره چالشی بزرگ و درعینحال شیرینترین رویای بنیانگذاران (Founders) در مسیر تبدیل یک ایده خام به یک کسبوکار مقیاسپذیر یا همان اسکیلآپ (Scale-up) بوده است. در اکوسیستم استارتاپی ایران، جذب سرمایه معمولاً از طریق سرمایهگذاران خطرپذیر (VC) انجام میشود که در قبال پول، بخشی از سهام شرکت را میگیرند. ولی اگر نخواهید سهام بدهید چه؟ اینجا است که گزینه «وام بانکی» روی میز میآید.
برخلاف تصور رایج که بانکها فقط به کارخانههای سیمان و فولاد وام میدهند، در سالهای اخیر و با ظهور اقتصاد دانشبنیان، بانکداری ایران نیز تغییر رویکرد داده است. البته دریافت وام بانکی برای یک استارتاپ که شاید دارایی مشهودی جز چند لپتاپ ندارد، چالشبرانگیز است و نیاز به وثیقه ملکی یا گردش حساب دارد. در این مقاله تخصصی از وبسایت موسسه آریا فردا، ۷ بانک پیشرو را که زبان استارتاپها را میفهمند و تسهیلات میلیاردی ارائه میدهند، بررسی میکنیم.
بانک قرضالحسنه رسالت؛ تامین مالی ارزان با مدل بانکداری اجتماعی
برای استارتاپهایی که در مرحله بذری (Seed Stage) هستند و هنوز به سوددهی نرسیدهاند، پرداخت سودهای بانکی ۱۸ یا ۲۳ درصد عملاً غیرممکن است. بانک رسالت با مدل ویژه «بانکداری اجتماعی»، گزینهای طلایی برای این تیمها محسوب میشود. این بانک هیچ سودی دریافت نمیکند و تنها کارمزد ۲ درصد سالانه دارد.
مزیت اصلی رسالت، سیستم اعتبارسنجی مدرن آن به نام «مرآت» است. در این سیستم، نیاز به ضامن کارمند رسمی (که پیدا کردنش برای جوانان دشوار است) تا حد زیادی حذف شده و براساس رتبه اعتباری شما، سفته الکترونیک پذیرفته میشود. وامهای این بانک براساس «معدل حساب» پرداخت میشود. یعنی اگر تیم شما نقدینگی خود را مدتی در این بانک متمرکز کند، امکان دریافت وامی ارزانقیمت فراهم میشود که برای رهن دفتر کار، خرید تجهیزات اولیه یا هزینههای جاری ماههای اول (Runway) بسیار کارآمد است.
بانک ملت؛ حامی سنتی شرکتهای دانشبنیان و فناور
اگر استارتاپ شما موفق به اخذ گواهی «دانشبنیان» از معاونت علمی ریاست جمهوری شده است، بانک ملت باید اولین مقصد شما باشد. این بانک بهعنوان بازوی اجرایی بسیاری از طرحهای دولتی، بیشترین سهم را در اعطای تسهیلات تبصره ۱۸ و وامهای صندوق نوآوری و شکوفایی دارد.
بانک ملت طرحهای متنوعی مثل «جهش تولید» دارد که نقدینگی لازم برای خرید سرورهای گرانقیمت، تجهیزات آزمایشگاهی یا خط تولید سختافزاری را تأمین میکند. ویژگی مهم بانک ملت، همکاری مستقیم و تعریفشده با پارکهای علم و فناوری است. اگر شرکت شما در پارک فناوری پردیس یا دانشگاه شریف مستقر است، مسیر دریافت وام از شعبههای اختصاصی این بانک بسیار هموار تر از سایرین خواهد بود. این بانک زبان فنی شرکتهای تکنولوژیمحور را بهتر درک میکند.
بانک سامان؛ انعطافپذیری بالا برای کسبوکارهای پلتفرمی
استارتاپهای حوزه تجارت الکترونیک (E-commerce) و مارکتپلیسها که تراکنشهای خرد ولی زیاد دارند، بهترین همزیستی را با بانک سامان خواهند داشت. این بانک مدلهای تسهیلاتی جذابی بر اساس «گردش دستگاه کارتخوان (POS)» یا درگاه پرداخت اینترنتی (IPG) دارد.
بانک سامان با درک ماهیت کسبوکارهای پلتفرمی، وامهایی برای «خرید دیون» (فاینانس کردن فاکتورها) و تأمین سرمایه در گردش ارائه میدهد. سرعت پردازش پروندهها در بانک سامان معمولاً بالاتر از بانکهای دولتی است و سیستم بانکداری شرکتی (Corporate Banking) آنها، خدمات شخصیسازیشدهای به مدیران عامل ارائه میدهد. اگر گردش مالی بالایی دارید ولی وثیقه ملکی ندارید، مذاکره با بانک سامان براساس معدل تراکنشها، راهگشا خواهد بود.
بانک پاسارگاد؛ نگاه اکوسیستمی و سرمایهگذاری خطرپذیر
بانک پاسارگاد تنها یک وامدهنده نیست؛ بلکه خود را یک بازیگر اصلی در اکوسیستم استارتاپی میداند. این بانک از طریق هلدینگ سرمایهگذاری خود (شناسا)، رویکردی ترکیبی دارد. یعنی ممکن است همزمان با اعطای وام، پیشنهاد سرمایهگذاری خطرپذیر و ورود به سهام را نیز مطرح کند.
این بانک برای استارتاپهایی که قصد شرکت در مناقصات دولتی یا پروژههای بزرگ B2G (Business to Government) را دارند، عالی است؛ زیرا در صدور ضمانتنامههای بانکی کلان بسیار چابک عمل میکند. پاسارگاد بهویژه در حوزههای فینتک (Fintech) و سلامت دیجیتال، فراتر از یک بانک عمل کرده و نقش شریک تجاری و منتورینگ را نیز ایفا میکند. اتصال به شبکه گسترده مشتریان گروه مالی پاسارگاد، مزیتی است که با هیچ وام دیگری قابلمقایسه نیست.
بانک تجارت؛ شریک استراتژیک اکوسیستم نوآوری ایران
بانک تجارت در سالهای اخیر با تأسیس مراکز نوآوری و حمایت از کارخانههای نوآوری، چهرهای مدرن به خود گرفته است. طرحهای تسهیلاتی این بانک معمولاً «آنی» و با بروکراسی کمتر طراحی میشوند تا با سرعت رشد استارتاپها همخوانی داشته باشند.
یکی از هوشمندانهترین ابزارهای بانک تجارت برای استارتاپهای B2B، گشایش «اعتبار اسنادی داخلی» (LC) است. فرض کنید استارتاپ شما قرار است پروژهای را برای یک سازمان بزرگ انجام دهد ولی نقدینگی برای شروع کار ندارد. با استفاده از LC بانک تجارت، میتوانید بدون رد و بدل شدن پول نقد در ابتدای کار، اعتماد تأمینکنندگان مواد اولیه یا پیمانکاران فرعی را جلب کنید. این روش، فشار نقدینگی را از روی دوش بنیانگذاران برمیدارد و ریسک معاملات را پوشش میدهد.
بانک خاورمیانه؛ بانکداری اختصاصی (Exclusive) برای شرکتهای بزرگ
اگر استارتاپ شما از مرحله اولیه عبور کرده و به یک شرکت بالغ (Mature) تبدیل شده است، بانک خاورمیانه گزینهای کلاسیک و حرفهای است. این بانک تمرکز خود را بر مشتریان حقوقی خاص گذاشته و شعبههای شلوغ و صفهای طولانی در آن بیمعناست.
خدمات بانک خاورمیانه بهصورت VIP و بانکداری شرکتی ارائه میشود. برای استارتاپهای صادراتمحور که نیاز به تسهیلات ارزی دارند یا تعاملات بینالمللی پیچیده انجام میدهند، تخصص بانک خاورمیانه در امور ارزی راهگشاست. هرچند شرایط اعتبارسنجی در این بانک سختگیرانه است، ولی در صورت پذیرش، شما یک مشاور مالی قدرتمند در کنار خود خواهید داشت که دغدغههای بانکی شما را به صفر میرساند.
بانک آینده؛ طرحهای جذاب برای تامین نقدینگی و سرمایه ثابت
بانک آینده با طرحهایی مثل «طراوت» و «کارا»، تلاش کرده تا مشکل نقدینگی کسبوکارها را با روشهای نوین حل کند. این طرحها اغلب بر پایه تبدیل داراییهای راکد یا تضمینهای زنجیرهای بنا شدهاند.
یکی از جذابیتهای بانک آینده برای استارتاپهایی که کارخانه یا سوله دارند (مثل استارتاپهای سختافزاری یا کشاورزی)، پذیرش «محل اجرای طرح» بهعنوان وثیقه است. در بسیاری از بانکها، محل اجرای طرح اگر خارج از شهر باشد بهعنوان وثیقه پذیرفته نمیشود، ولی بانک آینده در این زمینه انعطاف بیشتری دارد. این ویژگی برای کارخانههای نوآوری که نیاز به بازسازی و تجهیز فضای کار اشتراکی دارند، گزینهای بسیار مهم محسوب میشود.
مدارک و پیشنیازهای دریافت وام میلیاردی؛ عبور از سد اعتبارسنجی
گرفتن وام راه اندازی استارتاپ آن هم میلیاردی، پر کردن چند فرم ساده نیست. بانک شریک سود و زیان شما نیست (در وام)، بلکه طلبکاری است که میخواهد از بازگشت پولش مطمئن شود. برای عبور از سد اعتبارسنجی، باید زبان بانک را بلد باشید.
اولین و مهمترین سند، «صورتهای مالی حسابرسی شده» است. این مدارک نشان میدهند که شرکت شما ساختار مالی شفافی دارد و دفاتر قانونیاش مورد تایید حسابرسان رسمی است. دومین مدرک، «بیزینس پلن» (BP) و طرح توجیهی اقتصادی است. شما باید روی کاغذ به بانک ثابت کنید که این پول قرار است چطور خرج شود و از چه محلی بازپرداخت شود. و در نهایت، «گواهی دانشبنیان» حکم کارت طلایی را دارد که موجب کاهش سود تسهیلات، گرفتن دوره تنفس (شروع بازپرداخت بعد از ۶ ماه یا یک سال) و تسهیل وثایق میشود.
تأمین مالی هوشمند؛ شتابدهنده رشد کسبوکار
انتخاب بانک برای دریافت وام راه اندازی استارتاپ، مثل انتخاب یک همتیمی است. نباید صرفاً به نرخ سود نگاه کنید؛ بلکه باید ببینید کدام بانک اکوسیستم کسبوکار شما را بهتر درک میکند. آیا بانکی میخواهید که فقط پول بدهد (مثل رسالت)، یا بانکی که شبکه تجاری در اختیار شما بگذارد (مثل پاسارگاد)؟ دریافت وام بانکی اگر هوشمندانه و در زمان مناسب (مثلاً برای توسعه بازار یا خرید تجهیزات) انجام شود، نقش موتور محرک رشد استارتاپ را ایفا میکند؛ ولی اگر برای پوشش هزینههای جاری و حقوق پرسنل وام میگیرید، مراقب باشید که در باتلاق بدهی گرفتار نشوید. جهت کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه با این موسسه تماس بگیرید.